Muzej

muzej

Muzej u Smederevu osnovan je odlukom Gradskog narodnog odbora Smederevo 12.aprila 1950. godine pod nazivom Narodni muzej. Odlukom Skupštine Opštine Smederevo 1972. godine Muzej dobija današnji naziv.

Koncepcijski, Muzej u Smederevu spada u red zavičajnih muzejskih ustanova kompleksnog tipa, koja u svom sastavu ima istorijsku, arheološku, umetničku, etnološku, numizmatičku i paleontološku zbirku u kojima se nalazi tematski razvrstan materijal. Osnovna delatnost Muzeja, pored muzejskih poslova u domenu prikupljanja, proučavanja, stručne i naučne obrade, zaštite i prezentacije predmeta od kulturno-istorijskog, odnosno muzeološkog značaja na teritoriji opštine Smederevo, obuhvata i kulturno-prosvetnu, pedagošku i izdavačku delatnost. Pored stalne postavke muzejskih eksponata, u Muzeju se mogu pratiti brojne gostujuće i tematske izložbe, zatim različite promocije i predavanja. U sastavu Muzeja nalazi se i stručna biblioteka zatvorenog tipa sa fondom od oko 6.000 jedinica. Kao osnov za formiranje Muzeja u Smederevu poslužile su Gimnazijska zbirka starina i konfiskovana privatna zbirka Milana Jovanovića Stojimirovića.

Gimnazijska zbirka starina je po popisu iz 1941.godine brojala 725 različitih predmeta. Među eksponatima najvažniji su bili: stub jonskog stila od belog mermera, rimski kameni žrvanj, pet pergamenata od kojih tri na grčkom jeziku, a dva na srpsko-slovenskom jeziku, po jedan srebrni novčić Cezara, Aleksandra Makedonskog i grada Dubrovnika. Zabeleženi su kameni umivaonik iz turskog hrama u Smederevu, tri srebrna grčka i četiri rimska srebrna novčića. Pre ovog popisa Gimnazijska zbirka je delimično stradala usled bombardovanja 6.aprila i eksplozije 5.juna 1941.godine.

Milan Jovanović Stojimirović (1898-1966), političar, pravnik, novinar i književnik, svoju svestranu ličnost obeležio je i kolekcionarskom delatnošću. Jakom sakupljačkom strašću sabrao je u svoju zbirku veliki broj predmeta likovne umetnosti (slike, skulpture, grafike), primenjene umetnosti, ikone, etnološke predmete (nakit i pokućstvo), arheološke predmete (kamena plastika) i istoriografski materijal. Od 1959. do 1972.godine Muzej je bio smešten u kući ovog znamenitog Smederevca koja se nalazila na uglu ulica Ante Protića 2 i Karađorđeve. Muzej je 1972. godine dobio odgovarajuću zgradu adaptacijom bivšeg hotela "Jadran", koja je izgrađena u starom balkanskom arhitektonskom stilu.

Vremenom se muzejski fond bogatio, tako da Muzej danas raspolaže sa veoma velikim brojem predmeta. Najveći deo tog materijala pripada numizmatičkoj zbirci (11.000 jedinica). Najreprezentativniji eksponati izloženi su tematsko-hronološki u stalnoj postavci Muzeja u tri sale i lapidarijumu, tako da se istorija Smedereva može pratiti od paleontološke istorije i praistorije, preko antike, srednjeg veka, pa sve do sredine 20.veka. U prvoj sali nalazi se materijal koji pripada paleontološkom i praistorijskom dobu i vremenu rimske vladavine ovim krajem. Lapidarijum je deo Muzeja u kojem su izloženi rimski, grčki, srpski srednjevekovni i turski nadgrobni spomenici, monoksilni čun-ladva, kao i drugi predmeti koji svedoče o razvoju materijalne kulture ovog kraja kroz vekove. Druga sala je u celini posvećena srednjevekovnom periodu Smedereva i njegove okoline, posebno vremenu despotovine, pre svega zbog velikog značaja koje je Smederevo imalo kao tadašnja srpska prestonica i svedok slave i propasti srpske srednjevekovne države. U trećoj sali smešteni su eksponati koji se datiraju u vreme turske vladavine, period Prvog srpskog ustanka, vreme dinastije Obrenović, NOB-e, kao i eksponati iz skromne etnološke zbirke.

Istorijsko odeljenje

Istorijska zbirka Muzeja u Smederevu broji oko dve hiljade predmeta iz različitih perioda. Oni svedoče ne samo o prošlosti smederevskog Podunavlja, već i o istoriji mnogo širih prostora. Materijal je veoma raznorodan i raspoređen je u više zbirki. U zbirci odlikovanja, ordenja, medalja, spomenica i plaketa nalaze se naša i strana odlikovanja,. pored ostalih Orden takovskog krsta, Orden belog orla, Orden svetog Save, Orden Karađorđeve zvezde i dr. pa sve do odlikovanja za zasluge stečene u Prvom i Drugom svetskom ratu.

Zbirka svakovrsnog oružja sadrži kako različito hladno oružje (mačeve, noževe, bodeže, jatagane, sablje, bajonete, topuze i buzdovane ) tako i vatreno, ( počevši od prvih pušaka fitiljača ili kukača, delova bronzanog topa, kumbara i kubura, pušaka i pištolja 18. i 19. veka, posebno Prvog srpskog ustanka, pa sve do Drugog svetskog rata). U ovoj zbirci se nalaze i zaštitni vojnički predmeti (šlemovi ) i vojnički pribor (porcije za jelo, čuture i dr), kao i nekoliko vojničkih uniformi iz novijeg perioda.

Istorijskoj zbirci pripadaju i vojničke i geografske karte s kraja 19. i početka 20. veka, koje detaljno prikazuju pojedine sekcije naše zemlje. Na geografskoj karti, štampanoj u Beču 1891. godine na nemačkom jeziku Smederevo je ubeleženo crvenim slovima kao značajno pristanište na Dunavu.

U nevelikoj zbirci zastava nalaze se zastava nošena na sahrani Miloša Obrenovića, posmrtnica Mihaila Obrenovića i Zastava Vranovske zemljoradničke zadruge, prve zemljoradničke zadruge u Srbiji.
Zbirka povelja, diploma i ukaza, uglavnom iz sredine 19. veka, pisanih lepim rukopisom na bogato ukrašenom papiru takođe su sastavni deo Istorijske zbirke, kao i zbirka različitih rukopisa, (značajna je arhiva Arona Despinića iz Kovina, koja svedoči o trgovini sa obe strane Dunava tokom čitavog 19. veka, rukopisna zaostavština Milana Jovanovića Stojimirovića i dr.)
Zbirka vrednih razglednica s kraja 19. i početka 20. veka dočarava nam izgled Smedereva u tom periodu.

Najbrojnija je zbirka fotografija. U njoj se nalaze vredne fotografije smederevskih porodica iz druge polovine 19. veka sa potpisima tada poznatih fotografa, zatim fotografije koje svedoče o užasima Prvog svetskog rata, a mnoge fotografije svedoče o najvećoj tragediji u istoriji Smedereva, o eksploziji municije u Smederevskoj tvrđavi 5. juna 1941. godine. Po fotografijama iz ove zbirke može se pratiti i period Drugog svetskog rata i posleratne izgradnje.
Zbirka propagandnog materijala sadrži veliki broj različitih letaka, plakata, pamfleta i dr. Iz obimne zbirke različitih novina i drugih listova izdvojićemo kao najznačajnije "Novine srbske" iz 1814. godine i listove "Smederevskog žurnala" iz 1921. i 1938 - 39. godine.

Bogata zbirka stare i retke knjige sadrži različite vredne knjige na našem i stranim jezicima. Svojim značajem izdvajaju se Stematografija Hristifora Žefarevića iz 1741. godine iluminirana sa 18 likova svetaca, srpskih vladara i drugih znamenitih ličnosti i 56 grbova, kao i rukopisni delovi Trebnika Makarija Davidovića. Interesantna je i rukopisna knjiga, koju je Matija Ban poklonio za Novu 1846. godinu svojoj vaspitanici Kleopatri Karađorđević.

Arheološka zbirka

Materijal arheološke zbirke grupisan je tematsko-hronološki i može se pratiti od praistorije (oružje, oruđe, nakit, predmeti koji su služili magiji i kultu, keramika), preko antičkog perioda (oruđe, oružje, sitna bronzana plastika, amuleti, keramika, brojne podne pločice i tegule, žišci, fibule, rimsko staklo, kamena plastika) do kraja srednjeg veka (oružje, oruđe, keramika, kamena plastika, oprema srpskog ratnika i dr.). Predmeti uglavnom potiču sa područja smederevskog Podunavlja, odnosno nešto šireg od administrativne oblasti opštine Smederevo. Arheološka zbirka Muzeja u Smederevu u svom sastavu poseduje više predmeta koji su upisani u kulturna dobra od velikog i izuzetnog značaja. To su, pre svega, zlatnik Septimija Severa, Lucerna, srednjevekovna naušnica, šlem, puške kukače, ručni top i drugo.

Numizmatičko odeljenje

novci

Svakako najbrojnija, jeste numizmatiča zbirka Muzeja u Smederevu. Ona broji više od 11.000 jedinica. U ovoj zbirci se nalaze grčki, rimski, vizantijski, srpski srednjevekovni i različit evropski novac do sredine 20.veka. Među najznačajnijim jedinicama su zlatnik Septimija Severa i novac Despota Đurđa Brankovića (iz despotove kovnice novca u Smederevu, Rudniku i Novom Brdu, koje dostižu visok nivo likovne i tehničke izrade).

Umetničko odeljenje

Osnovu umetničke zbirke Muzeja u Smederevu (zbirka likovne umetnosti, ikone i primenjena umetnost), čini zaostavština Milana Jovanovića Stojimirovića, konfiskovana 1945. godine i legat dobijen testamentom 1966.godine. Zbirka likovne umetnosti i zbirka ikona od osnivanja Muzeja do danas smeštene su u depou (izuzimajući nekoliko minijaturnih ikona na metalu i dve na drvetu, delo zografa iz 18.veka izložene u stalnoj muzejskoj postavci). Zbirka primenjene umetnosti takođe je samo delom izložena u stalnoj postavci (staklena garnitura za posluživanje iz 19.veka, stilski pisaći sto iz vremena Mihajla Obrenovića).

Danas, zbirka likovne umetnosti broji nešto više od dve stotine dela izuzetno heterogeno i nesistematično sabiranog. Najstarije datirane slike pripadaju 18.veku (Portret pape i Portret Madone). Srpska istorija umetnosti 19.veka zastupljena je delima Arsenija Petrovića (Portret stare Smederevke i Portret Antonija Protića), Pavla Čortanovića (Portret Karađorđa i Portret kneza Lazara) i delima nepoznatih autora. Umetnost prve polovine 20.veka zastupljena je delima Nikole Martinoskog, Lazara Ličenoskog, Ljubomira Ivanovića, Marka Čelebonovića, Natalije Cvetković, Koste Hakmana, Antona Hutera, Miodraga Petrovića, Emanuela Muanovića, Petra Ubavkića, Đorđa Jovanovića, bečkog portretiste E.Kopaja, rumunskog slikara Nima Eneje itd. Posle 1950. navedimo dela Bože Ilića, Mladena Srbinovića, Miluna Mitrovića, Miroslava Arsića, Selimira Jovanovića i dr. U zbirci ikona pohranjen je raznorodan materijal u vremenskim okvirima od 17. do 20.veka. Autori su iz Grčke, Rumunije, Rusije, Bugarske i Južne Srbija. Poseban segment predstavljaju kopije ikona i fresaka Jaroslava Kratine.

Etnološko odeljenje

Deo eksponata iz Gimnazijske zbirke starina i Privatne zbirke Smederevca Milana Jovanovića Stojimirovića čine polazni osnov etnološke zbirke Muzeja u Smederevu. Kasnijim otkupima u Muzeju i na terenu popunjen je ovaj prvobitni muzejski fond. Etnološku zbirku danas čine oko 1.100 predmeta iz tradicionalnog života i kulture iz perioda 19. i početka 20.veka stanovništva smederevskog kraja, ali i srpskog stanovništva sa prostora Bosne i Kosova i Metohije. Predmeti iz zbirke razvrstani su prema svojoj funkciji u podzbirke: posuđa, pokućstva, narodne nošnje, nakita, poljoprivrednog alata, zanatstva, predmeta za proizvodnju tesktilnih vlakana i tekstilnih predmeta i muzičkih instrumenata.

Paleontološka zbirka

Najstariji predmeti Muzejskog fonda nalaze se u okviru paleontološke zbirke. Primat u tome ima zbirka pontske malakološke faune, starosti pet miliona godina. Pojedine vrste poput Limnocardium zujovici i Limnocardium parazujovici otkrivene su prvi put u svetu paleontološke nauke na terenima Smederevskog podunavlja. Fosili pontske starosti orešačkih peskova predstavljaju kulturnu i naučnu baštinu od posebnog značaja. Muzejska zbirka pontskih fosila (školjki i puževa) broji preko dvestotine primeraka, a mr Gordana Jovanović muzejski savetnik Prirodnjačkog muzeja, iz tog materijala izdvojila je sedamnaest različitih vrsta.

Predmeti koji u okviru stalne postavke privlače veliku pažnju posetilaca, pripadaju zbirci krupnih pleistocenskih sisara. Zbirka broji preko dvadeset primeraka osteoloških i odontoloških ostataka koje pripadaju trima različitim vrstama Bison priscus, Mammuthus trogontherii (stepski mamut) - predstavnik tople klime i njegov sukcesor Mammuthus primigenius (runasti mamut) -predstavnik hladnih i relativno suvih gornjopleistocenskih glacijala.
Od gospodina Branimira Grujevskog Muzej je dobio na trajno čuvanje zbirku fosila iz kvartarnih sedimenata. Zbirka broji 110 primeraka i ima isključivo instruktivni i izložbeni karakter.
Arheozoološka zbirka je u fazi formiranja. Paleontološka zbirka Muzeja svakako ne predstavlja kompletnu sliku organizama koji su egzistirali na ovom terenu tokom geološke prošlosti, već je samo proizvod slučajnih nalaza i pojedinačnih poklona Muzeju.

Adresa:
Muzej u Smederevu
Omladinska 4
11300 Smederevo
Republika Srbija

e-mail:
info@muzejsd.org
muzejusmederevu@yahoo.com

web site:
www.muzejsd.org

Telefon/faks:
026.222.138
026.223.439


Fotografija nedelje - sponzor Gajba caffee
1b461fa416962d3dcad7b9c998c43681
Poslao: SDCafe Pošalji fotografiju
Anketa
Da li podržavate proteste "1 od 5 miliona"?
Da.
Ne.
Ne zanima me.
Sve ankete
Ukupno odgovora: 75
Dešavanja
Video dana
Oglasi
Soho 125x300